Taşınır veya taşınmaz mallar kişilerin sahipliğinde bulunabilecek bir yapı ortaya koyar. Kişinin bir mal üzerinde fiilen hakimiyete sahip olup bu hakimiyeti de devam ettirmesi ise bir hukuk kavramı olarak da zilyetlik şeklini de ifade edilir.
Zilyetlik Nedir?
Zilyetlik hukuki bir kavram olmak ile birlikte aynı zamanda gayrimenkuller üzerinde de ortaya çıkabilirken, fiili hakimiyet anlamına gelmektedir. Yani bir malı sahip olup olmamasına bakmaksızın kullanmakta olan ve bir süredir bu kullanımı sürdüren kişinin sağladığı durum olarak ifade edilebilir.
Zilyetlik Nasıl Kazanılır?
Kişinin zilyetlik kazanabilmesi için öncelikle zilyet yani
fiili hakimiyet sağlayabilme iradesine ve bu hakimiyeti oluşturma iradesine
sahip olması gerekir.
Zilyetlik Kazanma Çeşitleri
Zilyetliği oluşturabilecek şekilde aşağıda bahsedilecek
çeşitler yer alır.
- Zilyetlik kişi tarafından
asil olarak yani bir mal ya da mülk üzerinde başka bir kişinin rızası
bulunmadan şahsi irade ile kurulabilir. Örneğin; bir kuşun yakalanması
veya bir sahipsiz eşyaya hakimiyet kurulması aslen kazanmadır.
- Devren zilyetlik durumunda
kişi kendi rızası ile eşya veya gayrimenkulünü başka birine yani fiili
hakimiyeti başka birine devredebilir. Rıza esasına dayanan bu durumda
örnek olarak satış veya miras ele alınabilir.
- Tesisen kazanma durumunda ise zilyet zilyetliğini muhafaza etse de başkası için örneğin gayrimenkulü kiralama gibi bir durum ile karşı tarafa zilliyetlik sağlayabilir.
Zilyetlik Çeşitleri Nelerdir?
Zilyetlik çeşitleri arasında asli-fer'i zilyetlik,
dolaylı-dolaysız zilyetlik, tek başına-birlikte zilyetlik ve haklı-haksız
zilyetlik yer alır.
Asli - Fer’i Zilyetlik
Bir şeye sahip vasfı ile malik olan kişi asli zilyet olarak
ifade edilir. Asıl zilyet sayesinde bir şeye zilyetlik kuran kişi ise fer’i
zilyet anlamına gelir. Yani bir evin sahibi asli zilyet iken, kiraladığı kişi
fer’i zilyet olabilir. Bu durumda fer’i zilyet sahipliğini ve hakimiyet hakkını
asli zilyede dayandırır.
Dolaylı - Dolaysız Zilyet
Eşya veya mal üzerinde fiili hakimiyeti direkt olarak
kullanan kişi dolaysız zilyettir. Başka bir aracılığı ile fiili hakimiyet
oluşturan kişi ise yani genellikle eşyanın sahibinin rızası ile kullanan kişi
dolaylı zilyet anlamına gelir.
Tek Başına - Birlikte Zilyetlik
Kişi bir eşya veya mal üzerinde tek başına zilyet olursa, bu
durum tek başına zilyetlik oluşturur. Ancak aynı gayrimenkul üzerinde birden
fazla kişi bir arada hakimiyete sahipse de birlikte zilyetlik sağlanır.
Birlikte zilyetlik durumunda bazen herkes zilyetliğini örneğin bir apartmanda
bağımsız şekilde kullanabilir veya iştirak
halindeki mülkiyet gibi durumlarda oybirliği ile kullanım sağlanabilir.
Haklı - Haksız Zilyetlik
Zilyet, hakkını örneğin satın alma gibi bir haklı duruma dayandırdığında; haklı zilyetlik ortaya çıkar. Ancak tam tersi durumda örnek olarak bir hırsız çaldığı bir eşya dolayısıyla zilyetlik elde etse de bu durum haksız zilyetlik olur.
Zilyetlik Nasıl Sona Erer?
Eşya veya gayrimenkul üzerinde fiili hakimiyet
tamamlandığında zilyetlik sona erebilir. Fakat geçici sebepler ile hakkın
kullanımı engellenirse, bu durum hakkın sona ermesi anlamına gelmeyip sadece
engelleme anlamına gelir.
Hak Zilyetliği Nedir?
Türk Medeni Kanunu (TMK) 973/2 maddesi çerçevesinde yer
aldığı üzere bilhassa gayrimenkuller dahilinde taşınmaz yükü ve ittifak hakları
çerçevesinde elde edilen bir haktan istifade edilmesi ya da bir hak ileri
sürülmesi hak zilyetliği anlamına gelir.
Hak zilyetliği noktasında örneğin bir mülk sahibi gayrimenkulünü kiraya vermişse, kiracı bu sözleşme çerçevesinde taşınmazı kullanma hakkına sahip olur. Yine farklı bir örnekte örneğin bir gayrimenkulün bizatihi kullanılması veya gayrimenkulün dış cephesinde alınan bir reklam sayesinde gelir elde edilmesi gibi haklardan yararlanmak hak zilyetliği ifadesi oluşturur.
Eklemeli Zilyetlik Nedir?
Tapusuz taşınmazlarda minimum 20 yıl süre ile birlikte devam etmiş bir zilyetlik yer alması durumunda veya daha önce başkasının zilyetliğinde bulunması ile birlikte üzerine eklenen süre ile 20 yılı aşmış olması durumunda eklemeli zilyetlik hakkı ortaya çıkar. Yani tapusuz gayrimenkullerde zaman aşımı vasıtasıyla mülkiyet hakkı ortaya çıkarken, aralıksız malik sıfatı ile zilyedin sürmesi halinde bu hak doğar.
Sıkça Sorulan Sorular
Zilyetliğin anlamı nedir?
Zilliyet veya zilyetlik kavramı, bir taşınır ya da taşınmaz
mal üzerinde sahiplik bulunup bulunmasına bakılmaksızın fiili hakimiyet ile
kullanım hakkı bulunması durumudur.
Zilliyet ayni bir hak mıdır?
Teknik olarak ayni bir hak değil bir mal ya da eşya üzerine
fiili hakimiyet bulunması ile hukuki bir haktır.
Zilyetlik nasıl sona erer?
Zilyet, hakkı bulunduğu ve sahip olduğu malını devredebilir veya zilyet kendi iradesi ile bu durumu sona erdirebilir.
