Son yıllarda şehir planlaması ve yapılaşmada en sık karşımıza çıkabilecek terimler arasında blok nizam gibi bir kavram bulunmaktadır. Aslında eski zamanlarda ayrık nizam ve bitişik nizam gibi kavramlar da çok sık kullanılırken, bugün değiştirilen İmar Yönetmeliği ile birlikte blok yapılaşma çok daha sık kullanılan ve görülen bir hale gelmiştir.
Blok Nizam Nedir?
Blok nizam kavramı, yapıların belirli bir uzunluk, yükseklik
ve cephe derinliği ile birlikte birden fazla parsel üzerinde tek yapı şeklinde
kurulması anlamına gelmektedir.
Daha detaylı bir şekilde incelemek gerekirse, blok nizam
olarak ifade edilen yeni yerleşim planı kavramı; eski zamanlardan bildiğimiz
bitişik nizam ile bir benzerlik oluşturmaktadır. Ancak temel olarak da blok,
bitişik veya ayrık yapılaşma düzenlerinin arasında da bazı ince farklılıklar
bulunduğunu ifade etmek mümkündür. Temelde de bu farklılıklar arasında
öncelikle tanımsal olarak ayrık nizamda yapının dört bir tarafında çekme
mesafesi ile tek parsel üzerine inşa edilmesi, bitişik nizamda komşu parseller
ile mesafesi bulunmadan inşa edilmesi ve blok nizam kavramında da belirlenen
bir planda birden fazla parsel üzerinde blok olarak inşa edilmesi
bulunmaktadır.
Blok yapılaşma temel olarak da bütüncül bir yerleşim amacına sahiptir. Yani örnek olarak birbirine eşdeğer 4 katlı 3 binanın her birinin ayrı bir parsele inşa edilmesi yerine 3 parsel üzerinde kesişen ortak bir noktaya inşa edilmektedir. Bu durum akla kampüs tarzında yapılar inşa edilmesi veya toplu konutları getirirken, bitişik nizamda kentlerde çok eski zamanlardan bu yana yer alan ve birbirine yapışık yan duvarlar ile inşa edilmiş sıra apartmanlar gelebilir. Elbette ayrık nizamda genellikle tek başına bahçe içerisinde inşa edilmiş apartmanlar veya müstakil evler gelmelidir.
Blok Nizam Avantajları ve Dezavantajları
Yerleşimde kentsel planlamanın gerçekleştirilmesi, daha
fazla ve düzenli bir yerleşim alanı ile kentlere intizam kazandırılması
açısından çok önemli bir ayrıntıdır. Ülkemizde de yeni İmar Yönetmeliği
çerçevesinde tanımlanan yeni bir kavram ile birlikte blok nizam geliştirilirken
bu kavramda derinlik, uzunluk ve yükseklik açısından belirlenmiş tek bir
yapının çoğu zaman bir ya da birden fazla parsel üzerinde kurulması ayrıntısı
yer alır.
Bitişik nizam ile benzer bir yapıyı ortaya koysa da blok
yapılaşmada komşu parsel ile birleşik bir yapılaşma yer alırken, aslında bir
nevi ayrık bir yapısı da yer alır. Bu neden ile yapılaşma açısından yeni İmar
Yönetmeliği’nde ayrık nizam ya da bitişik nizama göre farklı bir kavram
şeklinde ele alınmıştır. Sistemin ortaya koyduğu temel avantajlar ise özellikle
aşağıdaki şekilde ifade edilebilir.
- Blok yapılaşma ile
birlikte yapılaşmada öncelikle büyük şehirlerde daha verimli bir arsa
kullanım imkanı elde etmektedir.
- Kentsel alanlar daha
verimli kullanılırken, daha ideal yerleşim alanları sunulmaktadır.
- Yapılar bir parsel
üzerinde daha az alanda ancak geniş bir kullanım ile inşa edilirken,
arsanın daha geniş bir alanı, yeşil alan ya da sosyal kullanım için
ayrılabilmektedir.
- Daha fazla sosyal alan
ortaya koyan yapılarda yüksek bir yaşam kalitesi ortaya çıkmaktadır.
- Blok yapılaşma şehirlerde
kullanım alanlarını verimli hale getirirken, düzen ve görsel kaliteye
katkı sağlamaktadır.
- Mimari uyum için
şehirlerde görsel bütünlük elde edilebilmektedir.
- Blok yapılaşmada yapılar
için altyapı hizmetleri daha pratik bir şekilde sağlanabilmektedir.
- Altyapı maliyetleri yani
su, doğalgaz, internet, elektrik ve kanalizasyon hizmetleri daha ekonomik
şekilde sunulabilmektedir.
Blok yapılaşma birçok noktada avantajlı ve şehirlerde
yapılaşmayı daha düzenli bir hale getirirken, birçok kişinin de bu tip
yapılarda konut sahibi olmasını öncelikle tercih haline getirme şansı
sağlamaktadır. Fakat bazı küçük noktalarda bu tip yapılaşma örneklerinin ortaya
koyabildiği dezavantajlardan da bahsetmek mümkündür. Örneğin; blok yapılaşma
yerleşim alanlarında yoğun bir görüntü ve ilerleyen dönemde kalabalık yerleşim
alanları ve trafik doğurabilir. Maliyet açısından bazen bu nizam koordinasyonu
zorlaştırdığı için yüksek giderler ortaya koyabilirken, esnek kullanım
anlayışını da kısıtlayabilmektedir.
Günümüzde blok yapılaşma özellikle ABD, İspanya ve Türkiye'de de Ankara gibi birçok farklı bölgede görülebilmektedir. Hatta ABD'de bilhassa New York bu anlamda çok önemli yapılaşma örnekleri sağlarken; birbirine paralel ya da dikey bir şekilde uzanan bloklar ulaşıma bir düzen kazandırmaktadır. Bu durumda ulaşımda daha kolay bir planlama ve altyapı hizmetlerinin daha kolay düzenlenmesi fırsatı elde edilirken, Ankara gibi başkentlerde de özellikle yerleşimci açısından blok nizam avantajlı görülebilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Blok nizam ne demek?
Blok yapılaşma birden fazla komşu parsel üzerinde bitişik
bir şekilde belirli bir fiziksel ölçü ile tasarlanan yapılar ifade
etmektedir.
Blok nizam imar durumu ne demek?
İmar yönetmeliğine bağlı bir şekilde planlı uygulanan
alanlardır.
