Herhangi bir arsa, arazi veya özellikle tarihi taşınmaz ile ilgileniyor ve yatırım gerçekleştirmek istiyorsanız, öncelikle parselin tüm özelliklerini iyi bir şekilde araştırmanız gerekir. Çünkü bazen doğal özellikleri bazen tarihi özellikleri bazen de kentsel niteliği nedeni ile bazı parseller koruma statüsü altında bulunabilmektedir. Böyle bir durumda örnek olarak herhangi bir arazinin veya şehir içerisindeki eski bir yapının sit alanı konumunda olduğunu ve belirli noktalarda koruma altında olduğunu görebilirsiniz.
Sit Alanı Ne Demek?
Sit alanı; doğal, tarihsel ya da kültürel özellikleri ve
değeri nedeni ile koruma statüsü altına alınmış bir bölgeyi ifade eder. Çünkü
bu tarz bir bölge içerisinde bulunan yapı veya değerlerin korunarak
sürdürülebilir olması gerekliliği yer almaktadır.
Günümüzde Türkiye sınırlarında herhangi bir bölgenin sit
alanı olarak ilan edilmesi için belirli bir prosedür takip edilir. Bu
prosedürde atılan adımlar da aşağıdaki şekilde uygulanır.
- Devlet günümüzde kent
sınırları içerisinde veya kırsal alanlarda belirli bir bölgeyi tarihi,
doğal veya arkeolojik değeri nedeni ile tespit ettiğinde bu bölgede
inceleme gerçekleştirir.
- İnceleme sonucunda
öncelikle geçici olarak bir değerlendirme sağlanırken, belirli önlemler
alınır.
- Geçici değerlendirme ile
birlikte eğer bölgenin korunma altına alınması gerekiyorsa, bu bölgede
inşaat faaliyetleri durdurulması başta olmak üzere koruma kararları
alınabilir.
- Korumaya alınan ve
değerlendirilen bölge için eğer bölge doğal bir alan ise Çevre Müdürlüğü
ve idari merciler tarafından ya da kültürel ve tarihi bir alan ise Kültür
Varlıklarını Koruma Bölge Kurulları tarafından bölge ile ilgili inceleme
ve karar süreci başlatılır.
- Koruma altına alınması
gereken ve sit alanı ilan edilecek arazi
ya da yapı için alınan koruma kararı resmi organlarda duyurularak kurumsal
sistemlerde kayıt altına alınır.
- Karar ile birlikte kararın
ilanı halka da duyurulduktan sonra tapu verileri ve imar planı verilerinde
yenilik yapılır.
- Özellikle yerel yönetime
bildirilen durum ile birlikte alanın koruma amaçlı imar planı içerisinde
bulundurulacağı ve bu durumun somut bir hale getirildiği bildirilir.
Bir arazi, şehir içerisindeki tarihi bir yapı, doğal bir alan veya belirli bir bölge bu süreç ile birlikte sit alanı ilan edildiğinde bütün planlar değişiklik gösterir. Sonrasında ise bu bölgede imar yapılması, bölgenin halka açık bir şekilde eskisi gibi kullanılabilmesi ve restorasyon ya da değişim yapılması gibi ihtimaller ortadan kaldırılır.
Doğal Sit Alanı Ne Demek?
Sit alanı için en önemli birincil çeşitlerden biri olan
doğal sit alanı; endemik türler içilebilen ya da farklı doğal güzelliklere
sahip olarak zengin bir ekosistem ortaya koyan ve jeolojik açıdan değişen bir
formasyon gösterebilen nitelikleri ile koruma statüsüne alınmış sit
alanıdır.
Doğal sit alanları genellikle şehirlerin dış bölgelerinde
yani kırsal alanlarda görülebilecek ve çevre etkilerinden ya da insani
etkilerden korunması gereken alanlardır. Halihazırda yapılaşmanın çok nadir
görüldüğü bu bölgelerde koruma ile birlikte yapılaşmanın tamamen önüne
geçilerek bölgenin çevresel özellikleri ve doğal güzelliklerinin korunması
üzerinde durulur.
Kentsel Sit Alanı Ne Demek?
Kentsel sit alanı tahmin edilebileceği üzere kent sınırları
içerisinde bulunarak gerek mimari gerek kültür açısından gerek de tarihi yapısı
ve çevreye kazandırdığı zenginlik ile önemli bir noktaya sahip olduğu için
koruma statüsü altına alınan kentsel bölgelerdir.
Kentler dahilinde yani genellikle de şehir merkezlerinde bulunan bu tip bölgeler örnek olarak eski medeniyetler zamanında inşa edilmiş bir yapı veya daha önceki devletler tarafından inşa edilmiş camii, han, köprü ya da kilise gibi birçok farklı yapı olabilmektedir. Bu tip yapıların şehrin zenginliğini arttırması ve tarihi anlamda turizme de değer kazandırması gibi ayrıntılar bölgelerin koruma altına alınması ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır.
1 Derece Sit Alanı Ne Demek?
Her sit alanı en üst düzeyde koruma niteliklerine ve
ihtiyaçlarına sahip olmayıp, 1 derece sit alanı hem ulusal hem de uluslararası
derecede önem arz ederek çok önemli kültürel değerler ortaya koyabilen ya da
çok sık görülmeyen doğal güzelliklere sahip olduğu için koruma altına alınan
sit alanıdır.
1 derece sit alanı çoğu zaman dünya genelinde nadir görülen
bir tarihi yapıya ya da doğal güzelliğe sahip olabilmektedir. Bu neden ile
sadece bir ülkenin sınırlarında değer arz ettiği için korunması önem arz etmek
ile kalmayıp, dünya genelinde değerli olduğu için 1 derecede koruma altına
alınan alanlardır.
2 Derece Sit Alanı Ne Demek?
Herhangi bir bölge ve yerel coğrafyada aşırı derecede önem
ortaya koyabilen ve doğal ya da kültürel anlamda değer arz eden bazı bölge ve
yapılar 2 derece sit alanı olarak bu bölge sınırlarında koruma altına
alınır.
Türkiye'de 2 derece sit alanı için verilebilecek birçok örnek yer alırken, bu tip örnekler bölgenin tarihini yansıtan ve doğal güzelliklerini ön plana çıkaran önemli koruma alanları olarak kabul edilir.
3 Derece Sit Alanı Ne Demek?
Bir ülke sınırlarında genellikle yerel bir bölgede ve bazen
bireyleri ilgilendirebilecek bir alanda koruma altına alınabilecek kültürel ya
da doğal miraslar 3 derece sit alanı olarak ilan edilebilmektedir.
Sit alanları genellikle devlet koruması altında bulunarak bu
bölgelerde inşa yapılması, bölgenin bireysel olarak kullanılması veya üzerinde
değişim yapılması engellenmektedir. Ancak 3 derece sit alanları aşırı derecede
yüksek bir koruma önlemine gerek duyulmadan sadece bölgesel bir koruma ile
doğal veya kültürel bir varlık ifade ettiği için kamu yararı bulunduğu sürece
muhafaza edilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sit alanı olunca ne olur?
Bir bölge sit alanı ilan edildiğinde resmi karar alınması
ile birlikte bu bölgedeki imar planı durdurularak yapılaşmaya izin verilmez ve
alanda fiziki müdahale yapılması engellenir.
Sit alanı arsaları alınabilir mi?
Sadece arazinin bulunduğu bölgedeki koruma bölge kurulu
tarafından izin verilmesi durumunda bu arazilerde ve yapılarda müdahale
gerçekleştirmek mümkün olduğu için bölgenin alınması öncesinde iyi bir
araştırma gerekecektir.
Sit alanı E-Devlet'te kontrol edilebilir mi?
E-devlet üzerinde kentsel, arkeolojik veya doğal sit
alanları kontrol edilebilir.
