Araziler kamu kullanımına açılmış konumda özel mülkiyete ait olduğunda arazi sahibi toprağı üzerinde yapı inşası gerçekleştirebilir, tarım yapabilir veya araziyi boş bırakmayı tercih edebilir. Bazen de bir bedel karşılığı veya tamamen rızası ile arazinin yapılaşma, tarım, hayvancılık gibi bir faaliyet için kullanılmasına izin verebilir. Ancak arazi sahibinin yerine başka birinin yapı veya faaliyetinin bu arazi üzerinde olması muhdesat gibi bir durumun gelişmesini sağlar.
Muhdesat Ne Demek?
Hukuki anlamda muhdesat
nedir sorusu için bir toprak parçası üzerinde bu toprak parçasının maliki
yerine başka birinin yapısı ya da bir ağacının bulunması durumudur
denilebilir.
Bu bulunma durumu, kelime anlamı ile sonradan yapılan ya da
gelişen şey anlamına gelirken, özellikle taşınmaz hukukunda da bir arazi ya da
arsa üzerinde gelişebilen bir durumdur. Örneğin; bir arsa “A” kişisine aitken,
bu arsa üzerinde “B” kişisine ait bir ağaç, birkaç ağaç veya bir yapı yer
alıyorsa bu ayrıntılar muhdesat olarak ifade edilir. Çünkü başkasına ait bir
arsa üzerinde sonradan oluşmuş ve inşa edilmiş ya da ekim yapılmış bir
ayrıntıdır. Bu durumun oluşmasında da değişen şekilde aşağıdaki faktörler hak
doğrucu olabilir.
- Örnek olarak bir şahıs
sahip olduğu arsa üzerinde başka birinin yapı inşa etmesine izin
verebilir.
- Ortak mülkiyeti bulunan
bir toprak parçası üzerinde hissedarlardan birisi diğer hissedarlardan
izin almadan yapı inşa etmiş olabilir.
- Tarla vasfına sahip bir
toprak parçası üzerinde tarlanın sahibi dışında başka bir kişi bu tarla
üzerinde bir sulama sistemi kurabilir, ağaç dikimi yapabilir veya tarım
gerçekleştirebilir.
Bahsedilen bu unsurlar bir toprak parçası üzerinde sonradan yapılan bir işlem olarak hak durumunu ortaya çıkarır.
Muhdesat Aidiyetinin Tespiti Nedir?
Bir taşınmaz üzerinde izin verilmemiş üçüncü kişiler ya da
paylı mülkiyette hissedarlardan birinin inşa ettiği bir yapı veya ağaç dikimi
gibi durumlar muhdesatın aidiyeti
oluştururken, durumu oluşturan yapı veya ekim işleminin sahibi bu ayrıntının
arazi sahibine ait olmadığını kendine ait olduğunu ileri sürdüğünde
gerçekleştirilen tespit işlemidir.
Aidiyetin tespitinin yapılması açısından taşınmaz üzerinde bulunan muhdesat oluşturan yapı veya dikilmiş ağaçların arazi sahibine ait olmaması veya izinsiz olması gibi ayrıntılar yer alır. Bu durumda hak sahibi talebini hukuki yoldan dile getirdiğinde aidiyet tespiti gerçekleştirilir. Arazi üzerinde ağaç dikimi yapan veya bina inşa eden üçüncü kişi bu durumu oluşturanın kendisi olduğunu öne sürdüğünde ve bu mülkiyetin taşınmaz sahibine değil de kendisine ait olduğunu iddia ettiğinde bu durum muhdesat iddiası anlamına gelir.
Muhdesat Aidiyetinin Tespiti Davası
İddia ile birlikte ortaya bir hak arama süreci çıkarken,
iddiayı ortaya süren ağaç veya yapı sahibinin bu tespitin gerçekleştirilmesi
için bir aidiyet tespiti davası açma imkanı bulunmaktadır. Dava taşınmaz
üzerinde yer alan bir ağaç, kagir bir yapı,
bir prefabrik kulübe ya da bina gibi değişen bir türe sahip olabilirken; bu
oluşumun aidiyetinin tespitinin yapılması için açılan davada bir gayrimenkul
davası yürütülür ve dava tapuda kaydı bulunan arsa ya da arazi sahibi kişiye
karşı açılır.
Dava bir tespit davası olmak ile birlikte davacının güncel
bir hukuki fayda elde etmesi şartı aranır. Zira taraflar arasında devam eden
bir izale-i şuyu davası bulunmasında ya da kamulaştırma işlemi bulunduğunda
hukuki yararın olduğu da kabul edilebilir. Aynı süreç içerisinde de aidiyet
tespiti davası açılması mümkün olmak ile birlikte bu tarz bir dava 10 yıllık
zaman aşımı dolmadan önce Asliye Hukuk Mahkemesine başvurularak açılır.
Paylı mülkiyette muhdesatın aidiyeti ile ilgili tespit yapılarak dava sürecine gidilmesi durumunda da mevzu bahis olan arsa veya arazi birden fazla kişinin payları ile birlikte sahiplik gösterdiği bir toprak parçasıdır. Paylı mülkiyet durumunda taşınmaz üzerinde bulunan bir yapıda muhdesat iddiası imkanı yer alırken, aidiyet tespiti davası açılması durumunda da arsa üzerinde hissedarlardan biri ya da hissedar olmayan bir kişinin yapı inşa etmiş olması veya ağaç dikmesi durumu bulunabilir. Davalı tarafta iddiayı kabul etmeyen tüm paylı hissedarlar yer alırken, bu tür bir taşınmaz üzerinde açılan davada davacı iddiayı kabul etmeyen paylı hissedarlara dava açar.
Sıkça Sorulan Sorular
Muhdesat anlamı nedir?
Bir arsa ya da arazi üzerinde toprak sahibinin değil de
başka bir kişinin yapısının veya dikili ağaçlarının bulunması durumudur.
Tapuda muhdesat ne demek?
Tapuda bu durum sonradan gerçekleşen şey yani bir inşa
edilmiş bina ya da dikilmiş ağaç anlamına gelir.
Muhdesat hakkı mirasçılar için geçerli midir?
İddia ortaya süren hak sahibi vefat etse dahi mirasçılar
aynı şekilde bu haktan yararlanabilir.
